وحدت امت اسلامی؛ راهبردی برای عزت، استقلال و مقابله با تفرقه

به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری صدا و سیما؛ در این نگاه، مسلمانان با وجود تفاوت‌های مذهبی، قومی و جغرافیایی، در اصول و آرمان‌های بزرگی همچون توحید، قرآن، قبله واحد و هویت اسلامی اشتراک دارند و همین مشترکات می‌تواند پایه شکل‌گیری یک امت منسجم و قدرتمند باشد.

وحدت؛ تمسک جمعی به حبل‌الله

قرآن کریم می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا». اعتصام به حبل‌الله برای هر مسلمان یک وظیفه است، اما آیه تنها بر وظیفه فردی تأکید نمی‌کند؛ بلکه با واژه «جمیعاً» بر ضرورت اعتصام جمعی و همبستگی مسلمانان تأکید دارد. از این منظر، اتحاد و انسجام امت اسلامی خود یک تکلیف و ضرورت اساسی است.

وحدت عملی در جهان اسلام بر مجموعه‌ای از عناصر مشترک استوار است؛ عقیده مشترک، توحید، قبله واحد، قرآن کریم، هویت اسلامی، سرنوشت مشترک و در بسیاری از عرصه‌ها، دشمن مشترک. مجموعه این عناصر، بنیان‌های شکل‌دهنده جامعه اسلامی هستند و می‌توانند مسلمانان را در برابر تهدید‌ها و توطئه‌های قدرت‌های سلطه‌گر متحد کنند.

وحدت؛ رمز عزت و استقلال مسلمانان

اتحاد و اخوت اسلامی امروز بیش از هر زمان دیگری برای مسلمانان ضرورت دارد و می‌تواند در مسیر دستیابی آنان به آزادی، استقلال و عزت نقشی حیاتی ایفا کند.

اگر در دوره‌هایی از تاریخ، جهان اسلام توانست در مدت کوتاهی فرهنگ و تمدن خود را از سرزمین‌های اسلامی فراتر ببرد و بر بخش‌های گسترده‌ای از جهان تأثیر بگذارد، یکی از عوامل مهم آن قدرت، انسجام و همبستگی مسلمانان بود. در مقابل، هرگاه اختلاف و پراکندگی بر امت اسلامی غلبه کرده، زمینه برای نفوذ و سلطه بیگانگان فراهم شده است.

امام خمینی (ره) نیز تشکیل حکومت اسلامی را در پیوند با حفظ وحدت و اتحاد مسلمانان می‌دانستند و بر ضرورت تشکیل امت واحده تأکید داشتند. ایشان می‌فرمودند: «ما برای اینکه وحدت امت اسلامی را تأمین کنیم، برای اینکه وطن اسلام را از تصرف و نفوذ استعمارگران و دولت‌های دست‌نشانده آنها خارج و آزاد کنیم، راهی نداریم جز اینکه تشکیل حکومت بدهیم... تشکیل حکومت برای حفظ نظام و وحدت مسلمانان است.»

این نگاه نشان می‌دهد که وحدت اسلامی صرفاً یک توصیه اخلاقی یا شعاری نیست؛ بلکه یک راهبرد برای حفظ استقلال، عزت و حاکمیت ملت‌های مسلمان است.

دشمن مشترک؛ عاملی برای هوشیاری امت اسلامی

یکی از مهم‌ترین واقعیت‌هایی که ضرورت وحدت جهان اسلام را آشکار می‌کند، تلاش قدرت‌های سلطه‌گر برای ایجاد اختلاف و بی‌ثباتی در کشور‌های اسلامی است.

در سال‌های اخیر، توطئه‌های مختلف با هدف ایجاد شکاف میان ملت‌های مسلمان، تقویت اختلافات مذهبی و قومی و تضعیف دولت‌های منطقه دنبال شده است. شکل‌گیری و تقویت گروه‌های تروریستی همچون داعش نیز در همین بستر قابل بررسی است؛ گروه‌هایی که با سوءاستفاده از اختلافات مذهبی، عملاً به یکی از ابزار‌های بی‌ثبات‌سازی منطقه تبدیل شدند.

تجربه عراق، سوریه، لبنان و افغانستان نشان داده است که هرگاه اختلافات داخلی و شکاف‌های مذهبی و سیاسی تشدید شود، زمینه برای مداخله قدرت‌های خارجی و تضعیف کشور‌های اسلامی فراهم می‌شود. از همین رو، شناخت توطئه‌ها و رصد جریان‌های انحرافی و هشدار به‌موقع نسبت به آنها، وظیفه‌ای مهم برای علما، نخبگان و جریان‌های فکری جهان اسلام است.

توهین به ملت‌ها و سران منطقه؛ بخشی از سیاست تحقیر

یکی از نشانه‌های رویکرد سلطه‌گرانه قدرت‌های استکباری، تلاش برای تحقیر ملت‌ها و کشور‌های مستقل و نادیده گرفتن حق تعیین سرنوشت آنان است. تجربه دهه‌های اخیر نشان داده است که قدرت‌های بزرگ، هنگامی که منافعشان اقتضا کند، حتی نسبت به دولت‌ها و رهبران کشور‌های متحد یا همسو نیز از ادبیات تهدید، تحقیر و فشار استفاده می‌کنند.

این رفتار‌ها باید برای ملت‌های مسلمان یک پیام روشن داشته باشد: اختلاف میان کشور‌های اسلامی، در نهایت به افزایش قدرت بازیگران خارجی و کاهش قدرت چانه‌زنی امت اسلامی منجر خواهد شد.

بنابراین، تمرکز بر دشمن مشترک به معنای نادیده گرفتن اختلافات نیست؛ بلکه به معنای آن است که مسلمانان اجازه ندهند اختلافات فرعی، آنها را از تهدید‌های اصلی و منافع مشترکشان غافل کند.

ایران اسلامی و ایده اتحاد امت اسلامی

جمهوری اسلامی ایران از ابتدای شکل‌گیری خود، مسئله وحدت مسلمانان و تقریب مذاهب اسلامی را یکی از محور‌های مهم سیاست خود در جهان اسلام قرار داده است. این نگاه بر این اصل استوار است که کشور‌های اسلامی به جای تبدیل اختلافات مذهبی و سیاسی به منازعه و دشمنی، می‌توانند بر مشترکات خود تکیه کرده و برا‌ی

حل اختلافات از مسیر گفت‌و‌گو، همکاری و همگرایی حرکت کنند.

تقویت همکاری‌های علمی، فرهنگی، رسانه‌ای و اقتصادی میان کشور‌های اسلامی می‌تواند یکی از گام‌های عملی در مسیر شکل‌گیری این همگرایی باشد. همچنین تقریب مذاهب اسلامی می‌تواند مانع از آن شود که اختلافات مذهبی به ابزاری برای ایجاد دشمنی میان ملت‌های مسلمان تبدیل شود.

ایران اسلامی می‌تواند در این مسیر، دست دوستی و همکاری خود را به سوی ملت‌ها و کشور‌های اسلامی دراز کند و بر این اصل تأکید داشته باشد که امنیت و ثبات جهان اسلام، زمانی پایدار خواهد بود که خود کشور‌های منطقه برای تأمین آن نقش‌آفرین باشند و اجازه ندهند قدرت‌های خارجی سرنوشت آنان را تعیین کنند.

تفرقه؛ راهبرد دشمن، وحدت؛ راهبرد امت

یکی از مهم‌ترین اصولی که باید در فضای سیاسی و اجتماعی جهان اسلام مورد توجه قرار گیرد این است که ایجاد تفرقه و بی‌ثباتی، به سود چه کسانی تمام می‌شود.

هر سخن یا اقدامی که آگاهانه یا ناآگاهانه به تشدید اختلاف میان مسلمانان، تحریک دشمنی‌های مذهبی و قومی و ایجاد شکاف میان کشور‌های اسلامی منجر شود، در نهایت می‌تواند زمینه را برای تحقق اهداف قدرت‌های بیگانه فراهم کند.

در مقابل، هر اقدامی که به گفت‌و‌گو، همدلی، همکاری و تقویت اعتماد میان مسلمانان منجر شود، گامی در مسیر اقتدار امت اسلامی است.

وحدت به معنای حذف تفاوت‌ها نیست؛ بلکه به معنای یافتن نقطه اشتراک در میان تفاوت‌هاست. مسلمانان می‌توانند در مسائل اعتقادی یا فقهی دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند، اما در برابر اشغال، تجاوز، سلطه‌طلبی، تحقیر ملت‌ها و تلاش برای تجزیه و بی‌ثبات‌سازی کشور‌های اسلامی، منافع و آرمان‌های مشترکی دارند.

امروز بیش از همیشه به امت واحده نیاز داریم

جهان اسلام در شرایطی قرار دارد که بیش از گذشته به یکپارچگی، هوشیاری و همبستگی نیازمند است. مسلمانان اگر ظرفیت‌های عظیم جمعیتی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خود را در کنار یکدیگر قرار دهند، می‌توانند به بازیگری مؤثر و مستقل در معادلات جهانی تبدیل شوند.

راه رسیدن به چنین جایگاهی، عبور از اختلافات فرعی، تقویت مشترکات، مقابله با پروژه‌های تفرقه‌افکنانه و ایجاد سازوکار‌های همکاری میان کشور‌های اسلامی است.

وحدت امت اسلامی یک آرمان دست‌نیافتنی نیست؛ بلکه ضرورتی برخاسته از آموزه‌های قرآن و تجربه تاریخی مسلمانان است. امروز بیش از هر زمان دیگری باید این حقیقت را به یاد داشت که قدرت جهان اسلام در پراکندگی نیست، بلکه در اتحاد آن است.

اگر مسلمانان دشمن مشترک خود را بشناسند، از اختلافات تحمیلی عبور کنند و بر مشترکات دینی و منافع مشترک خود تکیه داشته باشند، می‌توانند مسیر تازه‌ای برای عزت، استقلال و پیشرفت امت اسلامی رقم بزنند؛ مسیری که در آن کشور‌های اسلامی نه میدان رقابت قدرت‌های خارجی، بلکه صاحبان واقعی سرنوشت خویش باشند.

پژوهشگر و نویسنده: طیبه السادات حسینی