وقتی حافظه یاری نمی‌کند

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، زندگی با آلزایمر، بیش از آنکه یک چالش پزشکی باشد، یک تمرین عمیق انسانی برای حفظ پیوند‌های عاطفی است، یک روانشناس معتقد است: ایجاد روتین‌های روزانه، زمان‌بندی ثابت برای خواب، بیداری، غذا خوردن و پیاده‌روی، حس امنیت را در این بیماران تقویت می‌کند، وقتی بیمار می‌داند در هر ساعت از روز چه انتظاری داشته باشد، احتمال بروز رفتار‌های ناشی از اضطراب و سندرم بی‌قراری در اواخر روز به شدت کاهش می‌یابد.

هر سال در ماه جهانی بیماری آلزایمر، مردم جهان برای جلب حمایت جامعه از افراد مبتلا به دمانس، فعالیت‌های خود را برجمع آوری کمک‌های مالی و افزایش اطلاع رسانی متمرکز می‌سازند. یک ماه فعالیت گسترده نشان می‌دهد که واکنش‌ها به اطلاع رسانی در مورد دمانس درسطح جهانی، منطقه‌ای، ملی و محلی افزایش می‌یابد و علاوه برآن می‌توان کار‌های متنوع دیگری نیز انجام داد تا از افرادی که با دمانس زندگی می‌کنند در حال حاضر و در آینده حمایت کرد.

فقط با افزایش آگاهی می‌توان افراد را در جهت گرفتن اطلاعات، مشاوره و حمایت، هدایت کرد. امید به بهبود نرخ تشخیص، ترغیب تحقیقات درزمینه‌هایی مانند کاهش عوامل خطر و مدیریت درخواست‌های بی شمارمردم برای دسترسی به درمان و مراقبت، اهمیت ماه جهانی آلزایمر را دو چندان می‌سازد.

تهران به دلیل تمرکز جمعیت، بافت جمعیتی سالمندتر در برخی مناطق و همچنین مهاجرت افراد مسن برای دسترسی به خدمات درمانی، بالاترین میزان مبتلایان به آلزایمر را در میان استان‌های کشور دارد. با توجه به سهم جمعیتی استان تهران که حدود ۱۶ تا ۱۸ درصد جمعیت کشور را شامل می‌شود، می‌توان تخمین زد که حدود ۱۲۰ هزار تا ۱۵۰ هزار نفر در استان تهران با درجات مختلفی از آلزایمر زندگی می‌کنند.

حفظ استقلال بیمار مبتلا به آلزایمر تا جای ممکن، کلید اصلی کیفیت زندگی است، نباید اجازه دهیم بیماری، تمام ساحت‌های وجودی او را تصاحب کند. تا زمانی که ایمنی فرد در خطر نیست، اجازه دهید در کار‌های کوچک روزمره مثل انتخاب لباس، چیدمان میز یا آبیاری گلدان‌ها مشارکت داشته باشد. احساس مفید بودن و عاملیت، حتی در کوچک‌ترین حد، عزت‌نفس بیمار را به شکل معجزه‌آسایی حفظ می‌کند.

تحقیقات نشان می‌دهد ورزش و فعالیت بدنی منظم در افراد میانسال و سالمند بر بهبود تفکر و حافظه و همچنین کاهش خطر ابتلا به دمانس نقش موثری دارد؛ بنابراین سعی کنید روزانه حداقل به مدت ۳۰ دقیقه، ۵ بار در هفته به فعالیت بدنی مانند پیاده روی با سرعت متوسط یا سریع و یا دوچرخه سواری بپردازید. باید آنقدر تلاش کنید تا ضربان قلب بالا برود و تعریق حاصل شود.

رفتار با بیمار آلزایمری چگونه است؟

مهدی کرمی یک روانپزشک در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: محیط خانه باید به گونه‌ای بازطراحی شود که فشار ناتوانی را از دوش بیمار مبتلا به آلزایمر بردارد. استفاده از تابلو‌های راهنما در خانه، برچسب زدن روی کشو‌ها برای یادآوری محتویات، و حذف موانع فیزیکی که خطر زمین‌خوردن دارند، به بیمار کمک می‌کند تا در محیطی امن و قابل پیش‌بینی حرکت کند. این نظم محیطی، به کاهش سردرگمی و اضطراب ناشی از ناتوانی در تشخیص موقعیت منجر می‌شود.

وی با تاکید بر اینکه ارتباطات کلامی و غیرکلامی باید بازنگری شوند، افزود: هنگام صحبت با بیمار آلزایمری، همیشه در سطح چشم او قرار بگیرید، از جملات کوتاه و ساده استفاده کنید و اجازه دهید زمان کافی برای پردازش و پاسخگویی داشته باشد. فراتر از کلمات، زبان بدن و لحن صدا برای این بیماران بسیار گویا است، یک لبخند مهربان یا لمس دست، گاهی هزاران برابر موثرتر از توضیح منطقی برای آرام کردن او است.

کرمی اظهار داشت: ایجاد روتین‌های روزانه، پناهگاهی برای ذهنِ سرگردانِ بیمار است. زمان‌بندی ثابت برای خواب، بیداری، غذا خوردن و پیاده‌روی، حس امنیت را در فرد تقویت می‌کند. وقتی بیمار می‌داند در هر ساعت از روز چه انتظاری داشته باشد، احتمال بروز رفتار‌های ناشی از اضطراب و سندرم بی‌قراری در اواخر روز به شدت کاهش می‌یابد.

این روانپزشک تصریح کرد: سلامت جسمانی بیمار مبتلا به آلزایمر، زیربنای کیفیت زندگی او است، کنترل دقیق بیماری‌های زمینه‌ای، تغذیه مناسب، و اطمینان از سلامت بینایی و شنوایی بسیار حیاتی است. گاهی آنچه به عنوان پرخاشگری یا عدم همکاری بیمار تفسیر می‌شود، عفونت‌های ادراری، یبوست یا دندان‌درد می‌توانند بیمار را به شدت مضطرب کنند.

کرمی با اشاره به اینکه کرامت بیمار در مواجهه با خطا‌های او نمود پیدا می‌کند، تصریح کرد: اگر بیمار حرفی را تکرار می‌کند یا سوالی را برای بار دهم می‌پرسد، تصحیح کردن او نه تنها کمکی نمی‌کند، بلکه حس شکست را به او منتقل می‌کند. با صبوری، حواس او را به موضوع دیگری پرت کنید یا با ملایمت پاسخی آرام بدهید. هیچ‌گاه او را در حضور دیگران تحقیر نکنید؛ بیمار آلزایمری بیش از آنچه تصور می‌کنیم، احساسات را درک می‌کند.

وی اظهار داشت: برای اینکه بتوانید با کرامت با بیمار رفتار کنید، باید خودتان نیز توانمند و آرام باشید. مراقبان باید زمانی را برای تجدید قوا اختصاص دهند، کمک گرفتن از سایر اعضای خانواده یا پرستاران آموزش‌دیده، نشانه ضعف نیست، بلکه راهبردی هوشمندانه برای جلوگیری از خستگی مفرط است. مراقبی که خود دچار فروپاشی روانی شده، نمی‌تواند محیطی آرام برای بیمار فراهم کند.

کم تحرکی و انزوای اجتماعی از عوامل کلیدی در تشدید بیماری

معصومه صالحی رئیس انجمن آلزایمر ایران نیز، تغذیه نامناسب، کم‌تحرکی، انزوای اجتماعی و استرس مزمن را از دیگر عوامل کلیدی در بروز و تشدید این بیماری عنوان کرد.

وی تأکید کرد: تشخیص زودهنگام، کلید اصلی مدیریت این بیماری است، چرا که یک سال تشخیص زودتر می‌تواند پیشرفت مشکلات بیماری را تا ۵ سال به تأخیر بیندازد.

صالحی از عموم مردم خواست در صورت مشاهده مواردی از علائمی از جمله اختلال در تشخیص زمان، فراموشی در خوردن وعده‌های غذایی، مشکل در انجام فرایض عبادی مانند نماز، ناتوانی در یادآوری کلمات، بی‌توجهی به آراستگی و بهداشت فردی و گوشه‌گیری و فقدان انگیزه برای فعالیت‌های روزمره مراجعه کنند.

وی با هشدار نسبت به کاهش سن ابتلا و بروز نشانه‌های پیش‌آلزایمر در سنین میانسالی گفت: سال گذشته حدود ۴۰۰ نفر در سنین بالای ۴۵ سال در تهران با علائم پیش‌آلزایمر به این انجمن مراجعه کردند. این افراد در مرحله‌ای قرار داشتند که با مداخلات و فعالیت‌های پیشگیرانه می‌توان از ابتلا به بیماری آلزایمر جلوگیری کرد.

صالحی با اشاره به طرح موفق ذهن پویا که پیش‌تر برای این گروه سنی اجرا شده بود، افزود: اگرچه برخی دمانس‌های زودهنگام زیر ۵۰ سال ریشه ژنتیکی دارند، اما شاهد هستیم که بسیاری از مراجعین فعلی در بازه سنی ۴۵ تا ۶۵ سال قرار دارند. با توجه به موفقیت طرح پایلوت «ذهن پویا» در کنترل علائم، قصد داریم این طرح را مجدداً برای این گروه از مراجعین اجرایی کنیم.

زندگی با آلزایمر، سفری به عمق معنای بودن است. اگرچه این مسیر با فراموشی همراه است، اما فراموش نکنید که عاطفه و احساس در مغز بیمار بسیار دیرتر از حافظه منطقی از بین می‌رود. با نگاه کردن به بیمار به عنوان یک انسان شایسته احترام و نه یک بیمار دچار زوال ما شرافت انسانی او را تا آخرین لحظه زنده نگه می‌داریم و این بزرگترین دستاورد در مدیریت کیفیت زندگی اوست.