شور حسینی در میدان بیعت اردبیل

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز اردبیل، اردبیل که وجه تسمیه آن به آرتاویل در معنای شهر مقدس بازمی‌گردد و در طول تاریخ پر فراز و نشیبش به واسطه اهالی خداجو و به ویژه شخصیت‌های برجسته دینی و علمی عنوان «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان» و «دارالامان» را از آن خود کرده، مرکز استانی به همین نام می‌باشد که در شمال غربی ایران واقع شده و تا پیش از حمله مغول مرکز منطقه آذربایجان بوده است.

این خطه که زادگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و خاستگاه سلسله صفویه بوده، به تعبیر رهبر شهید با به اهتزاز درآوردن پرچم شیعه در طول ۲۳۵ سال حکومت (سال ۹۰۷ تا ۱۱۴۸ هجری قمری)، ضمن تبدیل ایران به قدرتی مستقل در جهان اسلام، عامل حفظ یکپارچگی کشور و حفظ مرز‌های کنونی است.

اردبیل به عنوان میراث‌دار چنین تاریخ و تمدنی یکی از استان‌های مهم کشور محسوب می‌شود و اهالی آن با شور و حال خاصی مناسبت‌های مذهبی را گرامی می‌دارند که این امر به ویژه در ایام محرم و صفر و مراسم سوگواری سرور و سالار شهیدان و یاران با وفای ایشان به اوج می‌رسد.

البته مراسم سوگواری شهدای نهضت عاشورا در اردبیل به ماه محرم محدود نیست و در واقع در ماه ذی‌الحجه و همزمان با روز عرفه آغاز می‌شود؛ مراسمی که مربوط به مسلم پسر عقیل و سفیر امام حسین (ع) به عنوان نخستین شهید نهضت عاشورا است که مظلومانه در کوفه به شهادت رسید و از همین رو این مراسم مسلمیه نام‌گذاری شده است.

پس از آن ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت (ع) چند روز مانده به محرم رخت‌های عزا به تن می‌کنند و با سیاه‌پوش کردن در و دیوار شهر و غبار روبی از مسجد‌ها و تکیه‌ها آماده مراسم میزبانی از مجلس‌های عزای حسینی می‌شوند که این اقدام با شور و حال خاصی انجام می‌گیرد.

سپس عزاداران حسینی در مسجد‌ها و تکیه‌های اردبیل برای برگزاری آیین طشت‌گذاری گردهم می‌آیند که بر اساس مستندات متقن تاریخی پیشینه آن به دوران حکومت صفویان بازمی‌گردد و از جمله می‌توان به طشتی در مسجد بازار چاقوسازان اشاره داشت که یادگاری از دوره شاه عباس (سال ۱۰۳۸ هجری قمری) است.

طشت‌گذاری به طور معمول با مدیحه‌سرایی و نوحه‌خوانی در رثای حضرت امام حسین (ع) و احوالات علمدار کربلا، حضرت ابا الفضل (ع) همراه است و در جریان آن سینه‌زنان و زنجیرزنان به دنبال ریش سفیدان دسته عزاداری به سوی مسجد یا تکیه روانه می‌شوند و پس از گرداندن طشت در مسجد، آن را در جایگاه ویژه‌ای قرار می‌دهند.

بزرگان محل طشت را با آب مشکی که از پیش تهیه شده است، پر از آب می‌کنند و با روشن کردن شمع در حول آن، به سوگواری می‌پردازند؛ این آب در بین ارادتمندان آل الله (ع) حرمت خاصی دارد و برخی برای حاجت روا شدن با توسل به ائمه اطهار (ع) کمی از آن می‌نوشند.

بر اساس رسمی دیرینه همزمان با آغاز ماه محرم الحرام دسته‌های عزاداری اردبیل با در دست داشتن پرچم‌های سبز، سرخ و سیاه که شامل ۲ گروه حیدری و نعمتی هستند، به ترتیب خاصی رهسپار کوچه‌ها و خیابان‌ها با محوریت مسجد اعظم در دل بازار می‌شوند.

این دسته‌ها که در گذشته تنها شامل محله‌های ششگانه اردبیل بود و معیار دسته‌بندی آنها قرار گرفتن در شرق و غرب بازار قدیمی شهر می‌شد، سبک و سیاق حرکت منظم کنونی آنها به دوره قاجار و والی وقت اردبیل برمی‌گردد که پس از اختلاف میان ۲ دسته، با همفکری بزرگان و ریش‌سفیدان برای حرکت هر دسته یک روز خاص را تعیین کرد.

اگرچه امروزه با گسترش شهرنشینی و افزایش مسجد‌ها و هیات‌های مذهبی روبه‌رو هستیم، اما همچنان رسم و نظم قدیمی در آیین‌های سوگواری و زمان و مکان حرکت دسته‌های عزاداری اردبیل حاکم است و دسته‌های محله‌های ششگانه شامل اونچی میدان (گازران)، سرچشمه، عالی قاپو، پیر عبد الملک، اوچ دکان و طوی به همراه دسته‌های تابعه مزین به پیراهن‌ها و دستار‌های سیاه بر تن و سر همان مسیر قدیمی را طی می‌کنند.

حرکت دسته‌های عزاداری اردبیل که با توقف در مقابل سایر مسجدها، هیات‌ها، خانه بزرگان متوفی، پیرغلامان حسینی درگذشته و خانواده معظم شهدا منزل به منزل انجام می‌شود و تا سال گذشته همچون قدیم از صبح تا شب به درازا می‌کشید، در ماه محرم ۱۴۴۸ هجری قمری رنگ و بویی متفاوت به خود گرفته است.

فضای مقابل مصلای اردبیل که در ۱۰۷ شب پیش از محرم شاهد حضور حماسی اهالی مبعوث دارالارشاد بوده، به میزبان دسته‌های عزدارای نیز تبدیل شده است و دسته‌ها به ترتیب گذشته هر شب پس از نماز مغرب و عشا در این مکان حضور می‌یابند و ضمن برگزاری مراسم سوگواری شهدای کربلا، با آرمان‌های انقلاب و رهبر معظم انقلاب تجدید بیعت می‌کنند و با این حضور خود و فریاد شعار معظم الله اکبر و هیهات من الذله، به محرم امسال حال و هوای معنوی متفاوتی بخشیده‌اند.